JJ Records: jarenlang de vinyl leverancier van Leuven

Share

Red Bull Belgium: The Vinyl Frontier graaft diep in de rijke geschiedenis van de Belgische platenwinkels. Aan de hand van interviews met protagonisten, foto’s van lang vergeten panden en grappige anekdotes trachten we zoveel jaar na datum een beeld te scheppen van een aantal ter ziele gegane iconische shops.

JJ Records was 31 jaar lang de referentie in Leuven en omstreken bij iedereen die hield van rauwe underground gitaarmuziek en nichegenres. De zaak werd in 1980 geopend in de Parijsstraat en was een tijdlang hofleverancier van het radioprogramma Duyster. JJ Records stond er ook voor bekend om snel platen aan te kunnen bieden die nergens anders te vinden waren. Red Bull Belgium: The Vinyl Frontier had een gesprek met de laatste twee eigenaars Jean Vanderborght (1986-1994) en Stef Smits (1995-2011). 

Hoe zijn jullie bij JJ Records terechtgekomen?

Jean: “De winkel is in 1980 opgericht door Johan Janssens en Jeannot Ampen tijdens de hoogdagen van postpunk en new wave. Ik was er toen al meer te vinden dan aan de schoolbanken. Het ging zover dat ze aan mij kwamen vragen waar ze de hoes van album X of Y konden vinden. Op een dag boden ze aan om er te komen werken. Na een aantal jaren kreeg ik de kans om de zaak over te nemen en dat heb ik ook gedaan in 1986.”

Stef: “In juli 1991 ging ik aan de slag als jobstudent bij JJ Records. Jean was toen ernstig ziek en op zoek naar iemand om in de winkel te staan. Ik was er al een tijd vaste klant en blij dat ik een centje kon bijverdienen. Ik herinner me die periode levendig omdat in september van hetzelfde jaar 'Nevermind' van Nirvana verscheen. Het album had een gigantische impact op de omzet van de winkel. JJ Records was van bij de start in 1980 gespecialiseerd in onder andere dit soort muziek: Amerikaanse en Engelse independent gitaarmuziek geworteld in postpunk. Tot ‘Nevermind’ was het een nichegenre, nu was opeens de grote massa geïnteresseerd in deze muziek.”

“Tijdens mijn studentenperiode ben ik in de winkel blijven werken. Net toen ik afstudeerde en op zoek moest naar een 'echte' job, besloot Jean de winkel te verkopen. Ik twijfelde niet en in januari 1995 nam ik de zaak over. Ik was toen 25. Financieel kon ik het niet alleen aan, ik betrok er twee vrienden als investeerders bij. In dezelfde periode organiseerde ik met het collectief ‘Kerosene’ concerten op verschillende locaties in Leuven. Dat deden we onder andere in JH Sojo, Lido, Corso en Silo. In 1997 vroeg het kunstencentrum STUK me om de muziekprogrammatie te verzorgen. Daarnaast was ik ook actief voor distributeur Konkurrent. Zelf stond ik daarom slechts deeltijds in de winkel, afwisselend met een aantal andere verkopers. Uiteraard bepaalden zij mee wat er aangekocht werd en waarin we specialiseerden.”

In welke genres was JJ Records gespecialiseerd?

Jean: Van in het begin was het de bedoeling van de oprichters om een goede selectie te brengen van oude muziek uit de jaren '60 en '70, naast een aanbod aan nieuwe muziek. Ik ben steeds trouw gebleven aan dat credo, 'Van ABBA tot Zappa' was mijn slogan.

Stef: “Postpunk en new wave vormden de basis van de winkel, na verloop van tijd voegden zich daar alle stromingen aan toe die daaruit ontstonden. Halfweg jaren '90 hebben we ons ook toegelegd op drum'n'bass & elektronica. Ook onze verkopers hebben hun stempel op het aanbod gedrukt: zo was er Arne Van Peteghem - beter bekend als Styrofoam - die de eerste vijf jaar na de overname in de winkel heeft gewerkt. Dj Wontime was dan weer gespecialiseerd in jungle en drum'n'bass. Johan van Funtime Records was thuis in hardcore, punk & metal.”

Hoe belangrijk was jullie pand voor de uitstraling van JJ Records?

Jean: “Onze eerste winkel in de Parijsstraat 8 was gevestigd in een heel klein en oud krot. De winkelruimte was een kamer van een huis. Onder de winkel was een regenwaterput; als het hard regende, stond de winkel onder water.”

Stef: “Het was een donkere, kleine ruimte met een kleine vitrine waar het moeilijk binnenkijken was. De locatie paste perfect bij de muziek die we verkochten. Ik kan me inbeelden dat het intimiderend was voor buitenstaanders of klanten die er voor de eerste keer kwamen. In 1993 verhuisden we verderop in de straat naar nummer 32. Ook dat was een krappe ruimte (+- 50m²) maar met een dubbele vitrine. Die verhuis viel samen met de opkomst van het grunge genre.”

Jean: “We verhuisden naar een pand slechts 100 meter verder en we merkten van de ene dag op de andere dat meer mensen de weg vonden naar onze shop. Er was meer passage en misschien was onze nieuwe winkelruimte met dubbele vitrine ook meer uitnodigend. Een pervers effect van onze omzetstijging was dat de platenfirma's opeens eisten dat we meer producten van hen zouden afnemen als we dezelfde korting wilden blijven behouden. Deze maffiapraktijken, samen met toegenomen diefstal in de winkel, zorgden ervoor dat ik er geen zin meer in had en de winkel verkocht.”

Hebben jullie altijd vinyl platen verkocht?

Jean: “In het begin verkochten we zowel vinyl als cd maar op een bepaald moment moest ik een keuze maken. Het was financieel onmogelijk om beide media te blijven aanbieden, we beschikten over een beperkte winkelruimte en de cd werd toen gepresenteerd als het medium van de toekomst. Ik besloot dus begin jaren ‘90 om te stoppen met de verkoop van vinyl.”

Stef: “Toen ik in 1995 de zaak overnam, was het mijn eerste beslissing om terug vinyl te verkopen. Door de beperkte ruimte moesten we creatief omspringen met de presentatie en konden we slechts een gelimiteerd aanbod uitstallen. Dat verplichtte ons om een andere manier te vinden om onze klanten op hun wenken te bedienen: we stonden ervoor bekend heel snel op bestelling releases te leveren die nergens anders te verkrijgen waren.”

Hoe komt het dat jullie zo snel konden leveren? Gebruikten jullie andere kanalen dan de overige shops?

Stef: “Helemaal niet. Eén van onze troeven was onze kennis van de muziekindustrie. De meerwaarde van een verkoper in een platenwinkel uitte zich toen op twee vlakken: niet alleen de kennis van muziek was heel belangrijk, ook inzicht in de muziekindustrie speelde een grote rol. Wij wisten heel goed welke platenlabels er zijn, waar ze zitten, wie er werkt, wie de platen verdeelt, enzovoort. En daar maakten wij het verschil. Ons leven bestond enkel uit muziek, we zaten er tot over ons hoofd in. Wij kochten zowel bij de majors in België als bij de vele kleine platenfirma's die ons land rijk was. Vandaag is de distributie geconcentreerd bij een paar grote spelers en verloopt de communicatie hoofdzakelijk digitaal. Toen bestonden er heel veel kleine platenfirma's die hun eigen distributie verzorgden. Het was een heel arbeidsintensieve job want al die firma's hadden hun eigen vertegenwoordiger die elke week langs kwam met de nieuwigheden. Daarnaast bezat ik de bijbel van de punk, postpunk & new wave: een heel dik Amerikaans boek van midden jaren '80 – met alle mogelijke releases die er toen in dat genre bestonden sinds het ontstaan van punk in '76. We gingen ook regelmatig naar Londen om releases in te kopen die hier niet verdeeld werden. Die verkochten we dan exclusief in onze shop.”

JJ Records was een tijd lang hofleverancier voor het radioprogramma 'Duyster' op Studio Brussel. Hoe is dat tot stand gekomen?

Stef: “Eppo Janssen, muzieksamensteller en drijvende kracht achter 'Duyster', was al jaren vaste klant bij ons. Toen het programma gelanceerd werd in 2000, was hij nog volop aan het zoeken welke richting hij met programma wou uitgaan. In de beginperiode hebben we hem op weg geholpen & suggesties aangeleverd, daarna heeft hij zijn eigen ding gedaan.”

De eeuwwisseling betekende voor veel platenwinkels een keerpunt waarna de verkoop stilaan begon terug te lopen. Hoe beleefden jullie die periode?

Stef: “Wij beleefden onze gouden periode in de tweede helft van de jaren '90. Door de opkomst van downloads en piraterij begon het rond 2000 bergaf te gaan, vanaf 2005 zelfs in versneld tempo. Daarnaast ondervonden we concurrentie van Music Mania Leuven, dat later werd overgenomen door Bilbo. Bilbo maakte deel uit van een keten waardoor zij hun prijzen een stuk lager konden zetten. Ze voerden promotie op een aantal albums die wij ook aanboden en verkochten ze 3 à 4 € goedkoper. Zulke acties maakten het ons moeilijk, het waren net die releases waar we grote volumes op draaiden. Zij hadden dat prijsvoordeel, onze klanten waren vooral scholieren, studenten en oud-studenten die in Leuven bleven plakken. Dat waren prijsgevoelige klanten met andere woorden. We verkochten ook techno en hadden dj's in ons klantenbestand maar ze vormden slechts een klein aandeel. Leuven is ook een kleine stad en Bilbo was op minder dan een kilometer afstand van ons. Ook al bepaalde elke winkel zijn eigen koers – zo verkocht Music Mania Leuven in haar beginperiode geen vinyl – en overlapten we slechts gedeeltelijk qua genres, toch heb ik me dikwijls afgevraagd of er in Leuven wel plaats was voor twee muziekwinkels.”

Wanneer besloot je de winkel te sluiten?

Stef: “In 2007 besliste ik om het professioneel over een andere boeg te gooien. Samen met vriend en investeerder Onno was ik nog steeds eigenaar van de shop maar ik stond niet meer dagelijks in de winkel. Enkel op zaterdag werkte ik mee omdat het leuk was en om vrienden terug te zien. Ik had mijn doel bereikt: ik had heel wat van mijn favoriete groepen voor hun eerste keer in België geboekt en mijn eigen platenzaak gerund. Het was tijd voor iets anders. In 2011 beslisten we de winkel te sluiten. De shop draaide break-even, de goesting en energie om opnieuw te investeren ontbrak. Bovendien stond de winkelruimte die we goedkoop huurden te koop en moesten we op zoek naar een duurder alternatief. In plaats van op een failliet af te stevenen besloten we om in schoonheid af te sluiten met een uitverkoop en een groot straatfeest.”

Ben je vandaag nog actief in de muziekscene?

Stef: “In mijn vrije tijd werk ik nog voor platenmaatschappij en verdeler Konkurrent. Vroeger werkte ik mee aan hun distributie in België, nu ben ik enkel nog actief als tussenpersoon voor Fnac: ik zorg ervoor dat onze releases tot bij Fnac geraken en organiseer er acties rond. Voor mij was muziek altijd meer dan enkel muziek. Het situeert zich in een specifieke sociale setting, een subcultuur. Betrokkenheid bij muziek betekent voor een stuk ook betrokkenheid bij die specifieke subcultuur. Het is een milieu waarin je je thuis voelt. Ik geloof heel erg in wat John Zorn zegt over muziek: 'Music is about people, it's not about sounds or notes'. Maar dat milieu vervaagt een beetje met de jaren. Vroeger was ik continu op stap om nieuwe groepen te ontdekken. Nu, dertig jaar later, begeef ik me ook in andere milieus. Eén van mijn passies is muziek, een andere passie is buiten en onderweg zijn. Vroeger organiseerde ik concerten, ik faciliteerde onbekende groepen uit de marge. Vandaag doe ik hetzelfde maar in de jeugdzorg. Ik werk voor een organisatie in Leuven die ondersteunende begeleiding opzet voor jongeren uit de jeugdhulpverlening. Ik organiseer lange staptochten van drie maanden voor hen. Eigenlijk doe ik niet veel anders dan vroeger, enkel voor een andere doelgroep.”

JJ Records

° mei 1980 opgestart in Parijsstraat 8
* 1993 verhuis naar Parijsstraat 32
+ augustus 2011

Winkeloppervlakte +-50m²
Genres: indie (gitaar & electronica), Duystermuziek, jungle, drum'n'bass, techno, punk, hardcore, metal

Eigenaars:
1980-1986 ; Jeannot Ampen en Johan Janssens;
1986-1994 Jean Vanderborght;
1995-2011 Stef Smits & Onno Hesselink.

Huidige job:
Stef Smits: werkt voor jongeren uit bijzondere jeugdzorg & actief bij platenmaatschappij/verdeler Konkurrent

Foto: huidig pand Parijsstraat 32 in Leuven - (c) Fotopia

Text: Jacques De Grootte