Red Bull

Belgium: The Vinyl Frontier

“WAAROM ALTIJD DAT VINYL!”

“WAAROM ALTIJD DAT VINYL!”

Na 10 jaar heeft Record Store Day - de feestdag van de onafhankelijke platenwinkel - alleen maar aan populariteit gewonnen. De unieke sfeer valt moeilijk te verwoorden. Lees als: gezelligheid troef in en rond de 91 platenwinkels in ons land. Naast een ruim aanbod van speciale edities en gelimiteerd vinyl, kon je genieten van extra activiteiten en in store optredens. Deze hoogdag van het zwarte goud is ondertussen onmisbaar voor de kleine onafhankelijke platenboer. Het is dan ook de enige dag van het jaar dat er al voor het openingsuur een lange rij staat. Logisch dus, dat RSD op vlak van alle andere dagen van het jaar overtreft. 

Wringend schoentje

Toch is het niet allemaal rozengeur en maneschijn. De opmars van vinyl heeft er voor gezorgd dat iedereen mee op de kar is gesprongen. En net daar lijkt het schoentje te wringen. De laatste jaren wordt bijvoorbeeld ook Black Friday aangegrepen om speciale releases en gelimiteerde platen op de markt te brengen.

De releaselijst van RSD is al een paar jaar een punt van kritiek. Niet alleen is die ellenlang geworden, ook de kwaliteit steeg niet evenredig mee met het aanbod. Michael Kurtz - oprichter van Record Store Day - weerlegt die kritiek. Volgens hem is het een juiste impressie dat de lijst langer geworden is, maar steekt er niet minder onuitgebrachte muziek in de releaselijst. Het valt gewoon minder op dan vroeger.

Een ander punt van kritiek zijn de prijzen. Als je weet dat je al gauw 20 euro neertelt voor een 45-toerenplaat en bij 40 euro voor de 33-er, dan weet je dat je op voorhand best even bij de bankautomaat passeert. Veel platenzaken zien bijgevolg vooral interesse van verzamelaars, en veel minder van de vaste klanten. 

Andere kleur vinyl

En die verzamelaars zijn - zo blijkt -dagjestoeristen. Op één dag gaan ze verschillende platenzaken af, op zoek naar die paar releases die ze kost wat kost aan hun verzameling willen toevoegen. En jammer genoeg voorziet RSD vooral die laatste groep klanten van het nodige zwarte goud. Veel reissues of pictures disks van reeds uitgegeven platen gaan bij deze doelgroep steevast in de platenkast. Vaak om nooit gedraaid te worden, uitgestald naast dezelfde uitgave in een ander kleur vinyl. Op zich niets mis mee natuurlijk, maar wie jaagt op nieuwe uitgaves blijft op zijn honger zitten.

De beste stuurlui staan aan wal natuurlijk. Daarom polsten we bij enkele platenzaken naar hun ervaringen op RSD 2017.

Livre aux Trésors - Luik

Eric Swennen is al jaren de bezieler van de vinylafdeling van Livre aux Trésors in Luik, een vaste waarde op RSD. Ook Eric stoort zich aan de te lange releaselijst en de te hoge prijzen. RSD 7-inches neemt hij om die reden zelfs niet meer in stock. Bovendien neemt hij reservaties aan. “Ik heb geen zin in zotte bedoeningen of halve vechtpartijen voor een bepaalde plaat. En dankzij de reservaties kan ik ook beter bepalen wat ik in stock neem. Belangrijk aangezien we als platenzaak geen retourrecht hebben. Als je met 20 exemplaren blijft zitten, is dat een financiële aderlating.”

Ik kocht dit jaar minder aan, maar verkocht wel een pak meer”

“Het is raar dat ik klanten heb die ik enkel op RSD zie. Dat type klant is binnen de 10 minuten ook weer weg. Die komen altijd voor die ene specifieke release. Vaak zijn dat platen die ik niet eens ken of reissues van bijvoorbeeld Madonna of David Bowie. Prijs speelt voor hen geen rol. En jammer genoeg ligt die vaak hoog, een groot probleem voor de vaste klant die daardoor steeds vaker RSD-releases aan zich voorbij laat gaan. Al blijven diezelfde jongens op RSD wel uren hangen, genietend van de optredens. Want het is en blijft een superleuke dag, laat ons dat niet vergeten.”

Morbus Gravis - Antwerpen

Er zijn er die nog dat stapje verder gaan. Fré De Vos, uitbater van platenzaak Morbus Gravis in Antwerpen, weigert RSD op de kalender te zetten. “Omdat ik onderliggend wel een enorme voorstander ben van de sociale relatie tussen klant en platenzaak, doe ik open onder de noemer Record Gore Day. Maar dan zonder de RSD-releases. Ik kan er niet goed tegen dat majors zoals verdeler Bertus bepalen wat je als winkel in stock moet nemen. Daarom koop ik ook doorheen het jaar zoveel mogelijk rechtstreeks bij bands en labels aan.”

Waarom 24 euro uitgeven aan een reissue van een jazzplaat, als je voor dezelfde prijs de hele collectie van dat label op cd kan aanschaffen?

“De prijzen swingen absoluut de pan uit. Daar doe ik niet aan mee. Sommige dingen moet ik inkopen aan 41 euro. Dat is niet voor woorden vatbaar. Ik snap ook niet waarom zoveel releases ook voor de zoveelste keer op vinyl worden heruitgebracht. Totaal irrelevant. En waarom altijd dat vinyl. Het is een mooi medium, maar dat zijn cd en cassette ook. Het stoort me enorm dat veel reissues gewoon de cd-versie zijn, geperst op een 33-toerenplaat. Zo gaat de volledige meerwaarde van vinyl als muziekdrager verloren. Vinyl wordt gehyped, zelfs door instanties die ooit vinyl als minderwaardig bestempelden en cd als de beste geluidsdrager naar voor schoven. Je moet focussen op de muziek, niet op de drager.”

David vs. Goliath

Ondanks het succes van RSD staat de muziekindustrie onder zware druk. De verkoop van vinyl blijft ondanks alles erg niche. De opmars heeft er wel voor gezorgd dat winkels als Aldi en Lidl platenspelers in hun assortiment opnamen, en dat ketens zoals Mediamarkt en Fnac terug een ruim aanbod aan vinyl in de rekken hebben staan. Maar daar vind je op RSD, de dag van de onafhankelijke platenboer, geen RSD-titels. Toch niet op RSD zelf. In de weken die volgen komt een deel van de overstock daar natuurlijk wel terecht. “Dat aanbod bevat vaak titels waar niemand in geïnteresseerd is,” vertelt een medewerker van Mediamarkt.

Toch zijn er filialen die wel mee op de RSD-kar springen en bijvoorbeeld dj-sets organiseren. Mediamarkt in Luik bijvoorbeeld. Daarmee willen ze vooral aantonen dat ze los van RSD een ruim aanbod vinyl hebben. Iedereen wil zijn graantje meepikken.

Protest

Maar dan. Een van de filialen van Supra Bazar stelde op vooravond van RSD flink wat RSD-titels voor, met heel wat protest van platenhandelaars als gevolg. Bij Supra Bazar snappen ze de frustratie en ook de reden waarom zij als keten niet kunnen deelnemen aan RSD. Zij leggen zich hierbij neer en zullen volgend jaar het feest laten voor wat het is. Ze blijven wel inzetten op een ruim aanbod vinyl. 

Uit Nederland?

Dat de distributie van RSD-titels naar de Belgische platenzaken nog steeds vanuit Nederland gebeurd, doet de vraag rijzen waarom er in België geen groter draagvlak is om dit te ondersteunen. Nu wordt de Belgische tak van RSD gerund door twee onafhankelijke vrijwilligers. Die hebben het afgelopen jaar dankzij sponsoring de RSD-website kunnen vernieuwen. Daarnaast proberen ze bruggen te bouwen tussen platenwinkels, maar ook een centraal infopunt te zijn.

Toch bevestigen Diederik Decroix en Thomas Coucke dat dit onvoldoende blijft. “In Nederland kan het wel, dus waarom hier niet,” zegt Diederik. “Dat via sponsoring voldoende geld kan worden opgehaald om 5000 exemplaren van een gratis single uit te delen, is iets waar wij alleen maar van kunnen dromen.”

België moet zeker geen kopie worden van Nederland, maar er mogen wel heel wat meer middelen en tijd worden vrijgemaakt.

Dromen zijn bedrog

“Ik ben een groot voorstander van gestructureerd overleg tussen enerzijds grote spelers als Bertus, N.E.W.S, PIAS en kleinere onafhankelijke labels anderzijds, die met of zonder distributeur RSD-titels willen uitbrengen. Daarnaast is er de BEA (Belgian Entertainment Association), waarvan we niet goed weten in welke mate zij een rol in het RSD-verhaal kunnen of willen spelen. Op zich is iedereen het eens dat we RSD in eigen handen moeten nemen, maar we geraken het niet eens over de vorm en de middelen. Verder ben ik er van overtuigd dat we alle platenzaken moeten verenigen. En dat vanuit een onafhankelijke centrale organisatie zoals RSD Belgium bepaalde lijnen moeten worden getrokken. Zo weten winkels steeds waar ze aan toe zijn. Rechten en plichten. Dat de internationale organisatie bijvoorbeeld predikt dat reservaties van releases niet passen binnen de ware RSD-sfeer is best nobel, maar retourrecht is dan wel weer geen optie. Dat klopt toch niet.”

Terug naar de muziek

Dat RSD een 10 krijgt voor sfeer en gezelligheid verbaast niemand. Dat door alle inspanningen van de platenzaken en de vele bands die kosteloos het beste van zichzelf geven in winkels en concertzaaltjes.

Compro Oro is er zo eentje. De band speelde drie in stores (in Vinyl & Voyages, Vynilla en Balades Sonores). “Zowel in Ronse, Gent als Brussel werden we door het publiek zeer goed onthaald,” klinkt het. “En dat deed deugd. Drie shows per dag gaat niet in je koude kleren zitten. Gratis bovendien, het vervoer bekostigen we zelf. Dat maakt het niet evident. Ons label nam het initiatief om op RSD een limited EP uit te brengen. En die deed het vrij goed. Als jazzcombo wisten we niet goed wat dat ging geven, maar volgend jaar doen we gewoon weer mee!”

De mannen van ID!OTS weten maar al te goed wat mee doen aan RSD betekent. Dit jaar speelden ze het record van vijf optredens in onder meer De Waterput (Bergen op Zoom), Fatkat (Antwerpen), Vynilla (Gent), Music Mania (Gent) en Popcornmusic (Roeselare). “De sfeer is echt uniek,” horen we bij hen. “En optreden doen we natuurlijk in ware RSD-spirit helemaal gratis. Vijf keer opbouwen en afbreken en met een camionette gans het land rondrijden is niet evident, maar wel plezant. Als band steken we onszelf zwaar in de kosten, maar we klagen niet. We zijn positieve rakkers. Dit jaar brachten we ter ere van RSD op eigen initiatief een 7” genaamd The Stoidi Sessions uit op gelimiteerd rood vinyl.”

Laat ons hopen dat labels de komende jaren terug proberen boven het ‘lawaai’ uit te komen met meer onuitgebrachte muziek en minder recyclage van wat al bestaat. Zonder tegenbericht, valt in 2018, Record Store Day gewoon terug op de derde zaterdag van de maand april.